close
Андрей Борисов: “Аҕа дойдуга туһалыырга дьулуһуу хааммытыгар баар”...
Итии чэй - Култуура

Андрей Борисов: “Аҕа дойдуга туһалыырга дьулуһуу хааммытыгар баар”

Андрей Саввич Борисовы бар дьоно, аат-суол өттүнэн балачча бэлиэтэммит киһинэн ааҕара чахчы. Онон, бу күннэргэ кини туһунан,  Бэрэсидьиэн Путин илиититтэн “Аҕа дойду иннигэр үтүөлэрин иһин”  уордьанын тута Москвалаабыт үһү, дииллэрин истибит буоллахтарына,  истэригэр баҕар, “талааннаах, бааттаах киһи уочараттаах наҕараадатын ыла бардаҕа”, диэн эрдэхтэрэ…  Ол эрээри, арай эҕэрдэлээри төлөпүөннээбиппэр, Андрей Саввич, “бу – мин аан бастакы наҕараадам!” , — диэн соһутта. edersaas.ru

—Кырдьык, бу мин аан бастакы наҕараадам! Атыным барыта – айар үлэбинэн ситиһиллибит аат-суол буоллаҕа! — диир кини.

—Саамай интэриэһинэйэ – эн бары Бэрэсидьиэннэртэн  үрдүк аакка-суолга тикситэлээбит эбиккин дии… Михаил Горбачев – ССРС Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреатын, Борис Ельцин – РФ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреатын, Дмитрий Медведев — Россия искусствотын үтүөлээх деятэлин, Владимир Путин—Россия норуодунай артыыһын, Михаил Николаев кэмигэр СӨ искусствотын үтүөлээх деятэлин, Вячеслав Штыров – Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреатын, Егор Борисов – Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бочуоттаах гражданинын үрдүк ааттарын иҥэрдэхтэрэ.

—Оннук.

—Андрей Саввич, оччотугар, “Аҕа дойду иннигэр үтүөлэрин иһин”  уордьанынан наҕараадаланыыҥ эйиэхэ  ураты суолталаах, олус үөрүүлээх эбит

—Биллэн турар, үөрүүлээх уонна долгутуулаах. Бастатан туран, аҕам, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Савва Егорович Борисов билигин баара эбитэ буоллар, дьэ, кини улаханнык үөрүөх, киэн туттуох этэ. Тоҕо диэтэххэ, “Служение Отечеству!” – “Аҕа дойдуга сулууспалааһын” – диэн  өйдөбүл биһиги  Барыыһаптар аҕа ууспутугар урут-уруккаттан үрдүктүк тутулларын билэбин. Биһиги оҕо эрдэхпититтэн оннук тыыҥҥа иитиллибиппит. Төрүттэрбит  Ыраахтааҕы саҕаттан судаарыстыбаҕа сулууспалаан кэллэхтэрэ…  Аҕам “Причастность к великой России” диэн анал ыстатыйалаах, онно барытын сиһилии  суруйбут эбит.

Мин, өбүгэлэрбин удьуодаан…

— Савва Егорович ол ыстатыйатын аахпыттааҕым ээ. Онно миэхэ, былыр-былыргыттан Барыыһаптар судаарыстыбаҕа элбэҕи туһалаабыт, туһалыыр бас-көс дьон эбит, диэн өйдөбүл үөскээбитэ…

—Буолуо, аҕам ордук кэлин сааһыран да баран, хаһыаттарга мэлдьи суруйара, олоххо актыыбынай позициялаах оҕонньор этэ.

Оттон мин бу наҕараадабар — “За заслуги перед Отечеством!” уордьаным нөҥүө өттүгэр “Польза. Честь. Слава” диэн олус дириҥ ис хоһоонноох тыллар суруллубуттар.

Ийэм Зинаида Пантелеймоновна, кинини дьон бары “Быраас Сиинэ” диэн ааттыыра, эмиэ олус  да истиҥник үөрүөх этэ. Кини сэбиэскэй Саха сирин бастакы анал үөрэхтээх эмчиттэриттэн биирдэстэрэ.

Ийэм кэпсииринэн, арааһа, 2-с дуу, 3-с дуу  кылааска үөрэнэ сырыттахпына, кини миэхэ Ленин уордьанын көрдөрбүт: “Бу – эһэҥ уордьана!”- диэн. Эһэм Пантелеймон Расторгуев Саха сиригэр биллэр-көстөр киһи этэ. Максим Аммосовы, Платон Ойуунускайы кытта семинарияҕа үөрэммит. Бииргэ түспүт хаартыскалара баар. Оччолорго Саха сиригэр түөрт Ленин уордьана кэлбититтэн, биир бастакынан мин эһэм наҕараадаламмыт. Ону мин, эһэм уордьанын түөспэр сыһыары тутан көрө-көрө, «Мин эмиэ уордьаннаныам!» — диэбит үһүбүн. Онуоха бары — ийэм, аҕам: «Маладьыас!» — дии-дии күлбүттэр…

Онон, Аҕа дойдуга сулууспалааһын диэн биһиэхэ хааммытыгар баар. Мин, өбүгэлэрбин удьуордаан, Аҕа дойдубар сулууспалаабытым, сулууспалыыбын уонна өссө даҕаны сулууспалыаҕым!

Саха пассионарийа

—Андрей Саввич, норуот эйигин саха биир бастакы пассионарийа диэн мээнэҕэ сүрэхтээбэтэх буолуохтаах. Оттон пассионарийдар, улуу полководецтары да ылан көрдөххө, батыһааччылардаах буолаллар. Эйиэннэрэ кимнээҕий?

—Оттон мин үөрэнээччилэрим бары кылаабынай режиссердар дии! Руслан Тараховскайы да ылан көр – Саха тыйаатырын сүрүн режиссера, Андрей Габышев – Мирнэй тыйаатырын төрүттээбит киһи, Сюзанна Ооржак – Тыва тыйаатырын кылаабынай режиссера, Алтай, Хакасия тыйаатырдарын сүрүн режиссердара эмиэ мин үөрэнээччилэрим…

Култуура нөҥүө биһиги сайдыыны түстүүбүт. Сахабыт сирин тыйаатырдарын ылан көрүҥ. Үүнэр көлүөнэ тыйаатыра, Ньурба тыйаатыра, Үҥкүү тыйаатыра – ханна да тиийдэллэр – ситиһии, кыайыы!  Былатыан Ойуунускай аатынан Саха тыйаатыра түөрт “Көмүс мааскалаах”. Бу биһиэхэ театральнай Оскарбыт буоллаҕа. Биир кэмҥэ “Көмүс мааскаҕа” Саха Өрөспүүбүлүкэтиттэн 3 тыйаатыр номинацияланан турар. Россияҕа 1000-чаҕа чугаһыыр тыйаатыр баар, онтон  куонкуруска 40-чата эрэ киирэр. Оттон биһигини санаан көрүҥ — биир регионтан 3 тыйаатыр! Аны итинник үйэҕэ биирдэ буолара дуу, суоҕа дуу… Дьэ бу дьикти!

Биһиги ХХ үйэ устата үлэлээн-үлэлээн, Олоҥхо тыйаатырын үөскэттибит! Бу күннэргэ үөрүүлээх сонун кэллэ – Бэдьээлэ  “Дьырыбына Дьырылыатта” олоҥхотунан испэктээгинэн Олоҥхо тыйаатыра “Көмүс мааска” номинана буолла! 

Үһүс  Өрөспүүбүлүкэни тэрийии

—Быйыл үбүлүөйдээх сыл.  Судаарыстыбаннай сүбэһит быһыытынан эн, Андрей Саввич, өрөспүүбүлүкэбит инники дьылҕатын хайдах көрөҕүн?

—Билигин  “новейшай” дэнэр историяҕа Саха Өрөспүүбүлүкэтэ III түһүмэҕэр сылдьар. Маҥнайгы түһүмэҕи, 20-с сылларга автономия үөскээһинин – Бастакы Өрөспүүбүлүкэ диэн ааттыахха сөп. Кини тутаах киһитэ, Максим Аммосов быйыл төрөөбүтэ 120 сылын туолар. Автономияны ылыныы Өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннаһа үөскээһинигэр тирэх буолбута. Мин ити тиэмэҕэ, «Возвращенные имена» диэн ааттаан Былатыан Ойуунускай, Исидор Бараахап, Алампа, Күлүмнүүр, Ылдьаа Винокуров, уо.д.а. тустарынан элбэх испэктээги туруордаҕым…

Онтон — Иккис  Өрөспүүбүлүкэ, 90-с сылларга суверенитет биллэриллиитэ, саҥа Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөскээһинэ. Иккис Өрөспүүбүлүкэ тутаах киһитэ Михаил Николаев быйыл 80 сааһын туолар. Мин суверенитет ылыллыбыт күнүттэн саҕалаан, “Культура становления государственности” диэн бэлиитикэнэн култуура министиэристибэтин салайан, иккис Өрөспүүбүлүкэ атаҕар турарыгар көмөлөспүтүм.

Оттон билигин – саҥа Россия тирэҕэ буолар Үһүс Өрөспүүбүлүкэ тутулла турар. Ол бырассыаһа уһун да, кылгас да буолуон сөп. Ол гынан баран, саҕахха син-биир Үһүс Өрөспүүбүлүкэ уобараһа көстүтэлиир. Биһиги инникибит уобараһа.

Билигин Аан дойду араастаан атыйахтыы ытыллар, үллэҥниир кэмигэр, Россия иһэ-таһа биллибэт буолан ылаттыыр түгэннэригэр, биһиги норуоппутугар, дьоммутугар-сэргэбитигэр туох-ханнык саҥа санаалары саҕаммыт  күүс-көмө буолабыт, тулхадыйбат туруктуубут? Тэрээһининэн тирэхтэниэххэ, тускулу тутуһуохха, тулхадыйбат тутаахтаныахха. Тоҕо итини этэбин диэтэххэ, 90-с сылларга “Саха омук” диэн уопсастыбаны тэрийэрбитигэр “Сайдыы”, “Сомоҕолоһуу”, “Барҕарыы” хайысхалары киллэрбиппит.  “Саха омук” — улахан суолталаах уопсастыбаннай-политическай хамсааһын буола улааппыта. Билигин эмиэ оннук тэринэр, санааны сааһыланар, күүһү түмүнэр, бэйэ бодотун бэрээдэктэнэр кэм кэллэ.

Баайбыт – култуурабыт!

— Бүгүн – олох саҥа технологиялары  киллэрэр букатын атын кэм үүннэ. Экономикаҕа даҕаны улахан уларыйыылар бара тураллар. Мин санаабар, маннык кэм саамай сүрүн философията – бэйэ олоҕун бэйэ дьаһаныыта. Ханнык баҕарар ыалы да ылан көрөр курдук, атын кими да кэтэспэккэ, бэйэ быһаарыныытын ылынар, тирэхтээх буолар наада. Глобализационнай бырассыас  син-биир дьайар, онно сайдыы, өй-санаа өттүнэн тэҥ буолуохтаахпыт. Уларыйыы тэтимигэр сөп түбэспэккэ хаалар — ол кутталлаах.

Биһиги аны биир тулхадыйбат сыаннаспыт – култуурабыт!

“Воля народа – к культуре!”  диэн мээнэҕэ этиллибэт. Саҥа цивилизация үөскүүр – онно бэлэм буолар наада. Аан дойду култууратын контексыгар тэҥ таһымнаах киирдэхпитинэ эрэ норуот быһыытынан тыыннаах хаалыахпыт. Үһүс Өрөспүүбүлүкэ, саха норуотун этнос быһыытынан энчирэппэккэ, саҥа технологиялар, цифровой экономика кэмигэр сөптөөх бэйэ миэстэтин булунууга тирэх буолан, саҥалыы санаалаах салайааччылары күөн анньан, өрө тахсыахтаах. Онуоха норуот мындыр өйө-санаата, ийэ тылын тутахсыппакка илдьэ сылдьыыта, бэйэтин эт эпическай култуурата төһүү буолара чахчы. Итиннэ тирэҕириэхпитин наада. Мин санаам ситинник.

 Татьяна МАРКОВА.

Хаартыскаҕа: Владимир Путин талааннаах режиссеру “Аҕа дойду иннигэр үтүөлэрин иһин”  уордьанынан наҕараадалаата.

#бүгүн: 1
1
0

Сайт матырыйаалларын ааптар көҥүлэ суох ылар бобуллар.


Notice: Undefined index: comment_notes_before in /var/www/edersaas/wp-includes/comment-template.php on line 2334

один × три =